Bạn chép một thư mục phim vài chục gigabyte, thấy tốc độ vọt lên rất cao trong vài giây đầu rồi tụt xuống thấp hơn nhiều, thậm chí chỉ bằng ổ cứng cơ. Phản ứng quen thuộc là nghĩ SSD hỏng hoặc bị bán hàng giả.
Trong đa số trường hợp, đây là hành vi bình thường của SSD, liên quan đến cách ổ dùng bộ nhớ đệm, và một phần đến nhiệt độ. Bài này giúp bạn phân biệt đâu là chuyện bình thường, đâu là dấu hiệu cần xử lý.
Bước 1Hiểu bộ nhớ đệm và vì sao tốc độ rơi
SSD hiện đại dùng một vùng nhỏ ghi nhanh làm bộ nhớ đệm, gọi là đệm SLC. Khi bạn chép tệp, dữ liệu đi vào vùng nhanh này trước, nên tốc độ cao. Khi vùng này đầy, ổ phải ghi trực tiếp vào các ô nhớ chậm hơn, và tốc độ tụt xuống đúng mức thật của ổ.
Điều này giải thích hình ảnh quen: nhanh vài giây, rồi chậm. Mức tụt phụ thuộc vào loại ô nhớ, và ổ loại rẻ thường tụt sâu hơn ổ loại cao cấp.
Một bài trên laptopspot.vn giải thích rõ sự khác nhau giữa ô nhớ loại QLC và TLC khi chép tệp lớn, giúp bạn hiểu ổ của mình thuộc nhóm nào.
Đọc cách ổ QLC và TLC chép tệp lớn chậm dần ra sao để biết mức tụt của ổ bạn có nằm trong giới hạn bình thường không.
Bước 2Đo tốc độ trong điều kiện sạch
Để biết ổ có vấn đề thật hay không, bạn cần một phép đo đáng tin. Đóng các ứng dụng đang chạy, chép một tệp lớn duy nhất khoảng hai mươi gigabyte từ một nguồn nhanh, rồi ghi tốc độ ở các thời điểm: giây đầu, giữa quá trình và gần cuối.
Nếu tốc độ giữa quá trình chỉ bằng một phần mười tốc độ giây đầu, ổ đã hết bộ nhớ đệm và đang ghi trực tiếp. Điều này thường bình thường. Nếu tốc độ rơi xuống dưới mức của ổ cứng cơ, như dưới một trăm megabyte mỗi giây, mới cần nghi ngờ.
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp | Cách kiểm | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| Nhanh vài giây rồi chậm đều | Hết bộ nhớ đệm SLC | Chép tệp lớn, xem đồ thị tốc độ | Chấp nhận, hoặc chọn ổ TLC |
| Tốc độ rơi theo đợt, nóng máy | Ổ quá nhiệt tự giảm tốc | Đo nhiệt độ ổ khi chép | Gắn tấm tản nhiệt, đặt máy thoáng |
| Chậm từ giây đầu | Ổ gần đầy hoặc gắn sai khe | Xem dung lượng trống, chuẩn kết nối | Dọn ổ, kiểm khe cắm |
| Chậm khi chép nhiều tệp nhỏ | Chi phí xử lý từng tệp | So với một tệp lớn | Nén thành một tệp trước khi chép |
Bước 3Đo nhiệt độ ổ
SSD tốc độ cao, nhất là loại dùng giao tiếp đời mới, tỏa nhiệt đáng kể. Khi nhiệt vượt ngưỡng khoảng bảy mươi độ, ổ tự giảm tốc để bảo vệ chính nó. Hiện tượng này gọi là tụt xung của ổ, tương tự CPU.
Bạn dùng công cụ đọc chỉ số của ổ để xem nhiệt độ trong lúc chép. Nếu nhiệt chạm ngưỡng cùng lúc tốc độ rơi, bạn đã tìm ra nguyên nhân. Cách khắc phục gồm đặt máy ở nơi thoáng, gắn tấm tản nhiệt mỏng lên ổ nếu khe cắm cho phép, và tránh chép liên tục quá lâu.
Về xu hướng ổ đời mới, bài sau trên laptopspot.vn đo tốc độ thực và nhiệt độ của ổ thế hệ năm, giúp bạn hiểu vì sao ổ nhanh trên giấy chưa chắc nhanh khi dùng.
Đọc số đo thực tế của SSD thế hệ năm trên laptop nếu bạn đang cân nhắc nâng cấp lên ổ đời mới.
Bước 4Kiểm dung lượng trống và cách kết nối
Ổ gần đầy ghi chậm hơn nhiều so với ổ còn trống, vì ổ có ít chỗ hơn để dùng làm bộ nhớ đệm. Hãy giữ ít nhất mười đến hai mươi phần trăm dung lượng trống để ổ chạy tốt.
Một lỗi khác ít ai nghĩ đến là ổ cắm vào khe chạy ở chế độ chậm. Một số máy có hai khe M.2, nhưng chỉ một khe hỗ trợ tốc độ cao. Nếu bạn cắm ổ nhanh vào khe chậm, tốc độ bị chặn ở mức thấp hơn.
Với ổ vừa lắp xong mà không thấy, bạn có thể đối chiếu bài kiểm trong cùng chuyên mục lỗi này.
Kiểm các bước khi SSD mới lắp không hiện trong Windows để loại trừ lỗi nhận ổ trước khi đo tốc độ.
Bước 5Khi nào ổ thật sự có vấn đề
Nếu ổ chậm kể cả với tệp nhỏ, nếu công cụ kiểm tình trạng báo cảnh báo, hoặc nếu hệ thống đơ lúc ghi, đó mới là dấu hiệu bất thường. Khi đó bạn sao lưu dữ liệu ngay, rồi kiểm tra với công cụ của hãng ổ.
Một lưu ý quan trọng: đừng ép ổ chép liên tục khi nghi ngờ có lỗi, vì việc đó có thể làm tình hình tệ hơn. Sao lưu trước, kiểm tra sau.
Danh sách kiểm theo thứ tự
- Chép một tệp lớn, ghi tốc độ đầu, giữa và cuối quá trình.
- Xác định tốc độ rơi theo đợt hay rơi đều sau vài giây.
- Đo nhiệt độ ổ khi chép, xem có chạm khoảng bảy mươi độ không.
- Kiểm dung lượng trống, giữ ít nhất mười phần trăm.
- Kiểm khe M.2 có phải khe tốc độ cao không.
- Dùng công cụ đọc tình trạng ổ nếu tốc độ thấp bất thường.
Phần lớn người dùng chỉ cần hiểu cơ chế bộ nhớ đệm là yên tâm. Chỉ khi tốc độ rơi dưới mức ổ cứng cơ, hoặc ổ báo cảnh báo sức khỏe, mới cần sao lưu và xử lý.