Một hiện tượng làm nhiều người tưởng máy hỏng: mở trò chơi hoặc render video, vài phút đầu chạy rất nhanh, rồi tốc độ rơi hẳn và không lên lại. Máy không hỏng. Đó là CPU hoặc card đồ họa tự hạ xung nhịp để bảo vệ chính nó, gọi là tụt xung.
Điểm cần biết là tụt xung có nhiều nguyên nhân, và mỗi nguyên nhân có cách chữa khác nhau. Bài này đi từng bước để bạn đo đúng, tránh những cách chữa vô ích như tắt hết phần mềm nền.
Bước 1Đo trước khi chữa
Việc đầu tiên là xem máy thực sự tụt xung hay không. Bạn cài một công cụ theo dõi miễn phí, cho hiển thị nhiệt độ, xung nhịp và công suất của CPU, rồi chạy một tác vụ nặng liên tục mười phút. Quan sát ba chỉ số này theo thời gian.
Nếu xung nhịp rơi xuống cùng lúc nhiệt độ chạm sáu mươi tám đến chín mươi lăm độ, đó là tụt xung do nhiệt. Nếu xung nhịp rơi trong khi nhiệt độ còn thấp, nguyên nhân khả dĩ hơn là giới hạn công suất do nguồn sạc hoặc chế độ năng lượng.
Hai tình huống này nghe giống nhau nhưng cần cách xử lý khác hẳn, nên bước đo không nên bỏ qua.
Một bài trên laptopspot.vn giải thích cơ chế tụt xung và liệt kê cách khắc phục theo từng nguyên nhân.
Đọc cơ chế tụt xung nhiệt và cách khắc phục theo từng nguyên nhân để đối chiếu với số liệu bạn vừa đo được.
Bước 2Phân loại nguyên nhân theo số đo
Sau khi có số đo, bạn đối chiếu với bảng dưới để biết nên xử lý hướng nào.
| Số đo khi tải nặng | Nguyên nhân thường gặp | Cách kiểm | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| Nhiệt độ chạm trần, xung rơi | Tản nhiệt kém, bụi, keo khô | Nghe tiếng quạt, soi khe gió | Vệ sinh, thay keo tản nhiệt |
| Nhiệt thấp, xung rơi, công suất thấp | Sạc yếu hoặc cắm sai củ sạc | Xem công suất báo trên củ sạc | Dùng đúng củ sạc gốc |
| Xung rơi khi dùng pin | Chế độ tiết kiệm pin | Mở cài đặt nguồn | Chọn chế độ hiệu năng và cắm sạc |
| Xung rơi đều đặn sau vài phút | Giới hạn công suất kéo dài | Xem thông số PL1, PL2 | Cân bằng giữa tiếng ồn và hiệu năng |
Bước 3Xử lý nhiệt
Nếu nhiệt là thủ phạm, vấn đề thường nằm ở bụi tích trong khe gió và quạt, hoặc keo tản nhiệt đã khô sau nhiều năm. Bước đơn giản nhất là đặt máy trên giá có khe thoáng, đảm bảo khe hút gió ở đáy không bị che bởi bề mặt mềm như chăn gối.
Tiếp theo, bạn vệ sinh quạt và khe tản nhiệt. Nếu máy còn bảo hành, hãy mang đến trung tâm chính hãng thay vì tự mở, để không mất quyền bảo hành. Nếu tự làm, nhớ ngắt nguồn, tháo pin nếu có thể, và dùng chổi mềm hoặc bình xịt khí.
Một cách làm có hệ thống về tản nhiệt, gồm cả những thiết lập giữ hiệu năng cho máy ở mức ổn định, có trong bài về cấu hình tản nhiệt.
Đọc cách cấu hình tản nhiệt để giữ hiệu năng ổn định khi bạn muốn máy chạy bền ở mức tải cao mà không ồn quá mức.
Nếu máy nóng ở đáy khi đặt trên đùi, một bài khác trong trạm lỗi này có các ngưỡng nhiệt an toàn và cách tự xử lý.
Đọc cách xử lý laptop nóng đáy khi đặt trên đùi để biết ngưỡng nhiệt nào còn chấp nhận được.
Bước 4Xử lý giới hạn công suất
Khi nhiệt thấp mà vẫn tụt xung, kiểm tra nguồn điện. Laptop hiệu năng cao cần củ sạc đúng công suất. Dùng củ sạc nhỏ hơn khiến máy chạy được nhưng bị giới hạn xung nhịp để không rút quá mức, thường báo bằng dòng chữ nhỏ ở góc màn hình lúc khởi động.
Bạn cũng kiểm chế độ nguồn của Windows và phần mềm hãng. Chế độ yên tĩnh hoặc cân bằng giới hạn công suất thấp hơn chế độ hiệu năng. Nếu bạn đang dùng pin thay vì cắm sạc, mọi laptop đều hạ hiệu năng để tiết kiệm pin, và đây là hành vi bình thường.
Cuối cùng, bạn xem lại cài đặt BIOS nếu máy cho phép chỉnh giới hạn công suất. Nhiều hãng đã khóa mục này, và việc cố ép vượt giới hạn có thể làm máy nóng hơn và ồn hơn mà hiệu năng tăng không nhiều.
Ở góc nhìn mua máy, cách tản nhiệt bằng ống đồng hay buồng hơi cũng ảnh hưởng nhiều đến mức tụt xung khi tải nặng kéo dài. Bài sau trên laptopspot.vn so sánh hai kiểu này cho người hay render.
Đọc cách so sánh ống đồng và buồng hơi khi render nếu bạn đang chọn máy mới chạy tải nặng liên tục.
Danh sách kiểm theo thứ tự
- Cài công cụ đo, chạy tác vụ nặng mười phút, ghi nhiệt độ và xung nhịp.
- Xác định xung rơi cùng lúc nhiệt chạm trần hay khi nhiệt còn thấp.
- Với nhiệt cao, đặt máy lên giá thoáng và vệ sinh quạt, khe gió.
- Thay keo tản nhiệt nếu máy cũ và nhiệt vẫn cao sau khi vệ sinh.
- Dùng củ sạc gốc đúng công suất, cắm sạc khi chạy nặng.
- Chọn chế độ nguồn hiệu năng trong cài đặt và phần mềm hãng.
Tụt xung nhẹ khi tải nặng kéo dài là điều bình thường ở laptop mỏng. Chỉ khi máy giảm một nửa hiệu năng chỉ sau vài phút, bạn mới cần can thiệp vào tản nhiệt hoặc nguồn điện.