Lắp SSD mới vào laptop xong, mở Windows ra mà không thấy ổ, đó là tình huống mình gặp gần như mỗi tuần. Nhiều người nghĩ ổ bị lỗi và mang đi bảo hành, trong khi đa số trường hợp ổ vẫn tốt, chỉ là nó đang chặn ở một trong ba tầng khác nhau.
Điều quan trọng là xác định đúng tầng nào đang chặn. Làm theo thứ tự từ ngoài vào trong sẽ đỡ tốn công hơn nhiều: BIOS có thấy ổ không, bộ cài Windows có thấy không, và cuối cùng là Disk Management bên trong Windows.
Trước hết: kiểm xem khe và loại ổ có khớp không
Khe M.2 có nhiều kiểu khóa khác nhau, ký hiệu là B, M và B+M. Ổ NVMe thường dùng khóa M, còn ổ SATA M.2 hay dùng B+M, và không phải khe nào cũng nhận cả hai loại. Hãy đọc hướng dẫn của hãng máy để biết khe của bạn nhận chuẩn nào.
Kích thước của ổ cũng đáng để ý. Các mã 2230, 2242 và 2280 là chiều rộng nhân chiều dài tính bằng milimét, vì vậy ổ 2280 rộng 22mm và dài 80mm. Khe của một số máy chỉ vừa ổ ngắn, nên lắp ổ dài sẽ không bắt vít được. Sau khi lắp, đảm bảo ổ cắm hết chiều sâu và vít cố định ở đúng rãnh, vì ổ nhô lên nhẹ là nguyên nhân gây mất nhận khá phổ biến.
Đơn giản vậy nhưng khoảng một phần ba ca mình xử lý chỉ cần rút ra cắm lại cho chắc.
Tầng 1: BIOS có thấy ổ không
Vào BIOS bằng phím hãng chỉ định khi bật máy, thường là F2, Del hoặc F10. Tìm mục thông tin ổ đĩa trong trang chính hoặc trang Storage. Nếu ổ hiện tên và dung lượng ở đây, phần cứng đã ổn và lỗi nằm ở tầng sau. Nếu không có, hãy tắt máy, rút nguồn, kiểm lại khe và ổ như phần trên. Máy vẫn không thấy thì nhiều khả năng ổ hoặc khe có vấn đề thật.
Tầng 2: bộ cài Windows không thấy ổ
Đây là tầng hay gây khó nhất với máy Intel đời mới. Khi bộ điều khiển lưu trữ chạy chế độ Intel VMD, Windows Setup không có sẵn driver để nhận ổ nên danh sách ổ hiện trống. Cách xử lý chuẩn như sau:
- Tải gói Intel RST VMD driver (tập tin iaStorVD.sys) từ trang hỗ trợ của hãng máy, giải nén vào một USB.
- Ở màn hình chọn nơi cài Windows, bấm Load driver rồi trỏ tới USB.
- Chọn driver vừa nạp, danh sách ổ sẽ hiện ra.
Nếu không có USB hoặc không tìm được driver, cách dự phòng là tắt VMD trong BIOS để Windows dùng driver có sẵn. Cái giá là mất tính năng RAID, nên chỉ nên làm khi bạn không cần RAID. Ghi nhớ thao tác này để bật lại nếu cần.
Tầng 3: Disk Management
Nếu Windows đã chạy được nhưng ổ mới không xuất hiện trong This PC, đó là bình thường: ổ chưa khởi tạo thì chưa hiện. Bấm chuột phải vào nút Start, chọn Disk Management. Một cửa sổ nhỏ thường hiện lên đề nghị khởi tạo ổ, hãy chọn kiểu phân vùng GPT cho ổ mới. Sau đó chuột phải vào vùng chưa phân bổ, chọn New Simple Volume và làm theo hướng dẫn.
Một điểm mà nhiều người lo: ổ 1TB chỉ hiện khoảng 931GB. Đây không phải lỗi, vì nhà sản xuất tính 1TB theo hệ thập phân còn Windows tính theo hệ nhị phân. Con số 931GB là đúng.
Dùng diskpart cho kỹ hơn, nhưng cẩn thận
Khi Disk Management không giúp được, bạn có thể dùng diskpart trong Command Prompt quyền quản trị. Cần phân biệt các lệnh đọc và lệnh ghi:
| Lệnh | Tác dụng | Mức rủi ro |
|---|---|---|
| list disk | Liệt kê các ổ máy đang thấy | Chỉ đọc |
| detail disk | Xem chi tiết ổ đang chọn | Chỉ đọc |
| select disk | Chọn một ổ để làm việc | Chưa đổi dữ liệu |
| clean | Xóa sạch bảng phân vùng ổ đã chọn | Mất toàn bộ dữ liệu |
Quy tắc của mình: chạy list disk trước, so dung lượng để chắc chắn chọn đúng ổ mới, rồi mới dùng lệnh clean. Chọn nhầm ổ chứa dữ liệu là cách mất dữ liệu nhanh nhất. Nếu thấy hai ổ cùng dung lượng, rút ổ còn lại ra rồi hãy làm.
Khi ổ là ổ di động
Một số trường hợp ổ không hiện không liên quan tới ổ trong máy mà là ổ cắm ngoài qua USB. Lúc đó cổng, cáp và hộp đựng ổ là thủ phạm hay gặp, cách chọn bộ ba này có trong bài SSD di động cho laptop, chọn box, cổng và cáp. Thử đổi cáp hoặc đổi cổng trước khi nghi ngờ ổ.
Chuỗi kiểm tra tóm gọn
- Rút ra cắm lại, xác nhận đúng khóa và kích thước.
- Vào BIOS xem có tên ổ không.
- Cài Windows mà không thấy ổ thì nạp driver VMD hoặc tắt VMD.
- Trong Windows, khởi tạo ổ GPT bằng Disk Management.
- Chỉ dùng clean của diskpart khi đã chắc ổ nào là ổ nào.
Quy trình này đã xử lý đúng ca ổ không hiện của rất nhiều khách, và đa số dừng ở tầng 2 hoặc 3. Bài SSD mới lắp không hiện trong Windows, cách xử lý đi sâu hơn vào từng lệnh nếu bạn cần.